Barrières en kansen voor agrarische zij-instromers

De Nederlandse land-en tuinbouw staat voor grote uitdagingen, waaronder vergrijzing en een tekort aan arbeidskrachten.In 2025 wordt slechts 10% van alle Nederlandse agrarische bedrijven geleid door iemand jonger dan 40 jaar (Rijksoverheid, 2025).Van oudsher worden agrarische bedrijven 1 binnen de familie doorgegeven aan een nieuwe generatie.Maar dit wordt steeds minder vanzelfsprekend.De vraag of er genoeg opvolgers zijn voor agrarische bedrijven leeft al sinds de jaren zeventig (Helms et al., 2020).Het totaal aantal landbouwbedrijven neemt als gevolg van schaalvergroting en beperkende randvoorwaarden al jaren af en het aandeel bedrijfshoofden dat ouder is dan 50 neemt tussen 2008 en 2023 juist toe.In deze jaren valt op dat het aandeel bedrijfshoofden dat ouder dan 50 is en wel een opvolger heeft toeneemt (van 15 naar 28%), en het aandeel dat geen opvolger heeft gelijk blijft (38%) (Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, 2024; Agrimatie, 2024).Bij zeer kleine agrarische bedrijven zijn er in 2023 relatief meer bedrijven zonder opvolger (56%), terwijl dit bij zeer grote bedrijven minder vaak voorkomt (12%).Hoewel er dus relatief meer bedrijfshoofden ouder dan 50 wel een opvolger hebben, blijft het onderwerp van opvolging een belangrijk punt.Immers, in 2025 heeft 59% van de agrarische ondernemers van 55 jaar en ouder geen opvolger (Rijksoverheid, 2025).Tegelijkertijd is er een groeiende groep die graag in de agrarische sector aan de slag zou willen en/of een bedrijf zou willen starten in de agrarische sector.Dit zijn vaak mensen die niet zijn opgegroeid op een agrarisch bedrijf, niet altijd een agrarische opleiding hebben genoten, maar wel een overstap overwegen.Vanuit de transitiewetenschap worden mensen die niet behoren tot de gevestigde orde, zoals zij-instromers, gezien als degenen die vaak de meest innovatieve veranderingen in werking stellen (Minne et al., 2021).Het benutten van deze potentiële groep zij-instromers trekt niet alleen nieuwe arbeidskrachten aan, maar kan ook bijdragen aan een meer diverse agrarische sector en verduurzaming, wat leidt tot een gezondere sector. 1 Met agrarische bedrijven bedoelen we in dit document een onderneming die primair gericht is op landbouwkundige productie.Verbredingsactiviteiten zoals een camping of natuurbeheer kunnen hier ook toe behoren, zolang dit niet de primaire functie van een bedrijf is. 2 | Barrières en kansen voor agrarische zij-instromers In verschillende andere Europese landen wordt onderzoek gedaan naar de groep zij-instromers.Zo heeft het Franse ministerie van landbouw vijf onderzoeken laten doen naar zij-instromers in de Franse agrarische sector.Deze onderzoeken hebben onder andere een typologie van zij-instromers opgesteld en hun bewandelde wegen onderzocht.Deze onderzoeken lieten onder meer zien dat zij-instromers vaak betrokken zijn bij vernieuwingen in productiestructuren (Ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur, 2025).Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid, en Natuur (LVVN) heeft verschillende instrumenten die kunnen ondersteunen bij bedrijfsovername of de start van een bedrijf, zoals subsidies of toegang tot kennis.Het is echter de vraag of deze mogelijkheden aansluiten bij de behoeften van zij-instromers, of dat deze voornamelijk familiaire bedrijfsovernames ondersteunen.Dit onderzoek geeft hier helderheid over.Eerst schetst dit onderzoek een beeld van wat er gezegd kan worden over het aantal zij-instromers in de agrarische sector.Daarna gaat het in op barrières die worden ervaren, en tot slot op de behoeften die zij-instromers hebben.Het onderzoek concludeert met de aansluiting van instrumenten bij deze behoeften en met aanbevelingen voor verschillende actoren.Hiermee levert dit onderzoek een bijdrage aan het vergemakkelijken van het toetreden tot de agrarische sector voor zij-instromers, en uiteindelijk een bijdrage aan het toekomstbestendiger maken van de land-en tuinbouwsector.Dit kennisdesk-onderzoek, gefinancierd door en in opdracht van het ministerie van LVVN, is gedaan op basis van interviews en gesprekken met experts, zoals verder besproken in de methoden. Wie zijn zij-instromers?Er zijn verschillende definities die worden gebruikt om zij-instromers aan te duiden.Ook zijn er verschillende woorden in omloop zoals 'nieuwe intreders', 'toetreders' en 'buiten familiaire overname'. OverdragersDit project gaat over zij-instromers.Zij-instromers kunnen zowel een nieuw bedrijf starten als een bedrijf van iemand anders overnemen.Een zogenoemde 'overdrager' is iemand die een eigen agrarisch bedrijf heeft, geen familiaire opvolger heeft, maar het bedrijf wel wil overdragen aan iemand anders.In verschillende interviews kwam naar voren dat het ook van belang is om deze groep in beeld te hebben en deze groep te ondersteunen.Waar relevant zullen barrières en behoeften van deze groep ook meegenomen worden in deze notitie. MethodenDeze studie is in verschillende fasen gedaan, bestaande uit een kwantitatief en een kwalitatief deel.In het kwantitatieve deel werden vooral data verzameld over het aantal zij-instromers in Nederland; het kwalitatieve deel heeft vooral informatie over de barrières en behoeften opgeleverd.Kwantitatieve studie Er is gebruikgemaakt van RVO-data uit het Mutatieregister en data van aanvragen voor de Subsidie voor de vestiging van jonge landbouwers.Het Mutatieregister bevat alle veranderingen van juridische wijzigingen van agrarische bedrijven.Het kan hierbij gaan om bedrijfsbeëindiging, bedrijfsoverdracht of een wijziging in tenaamstelling.In het mutatieregister staat het oude bedrijfsnummer (BRS), het nieuwe BRS, de aanleiding van de mutatie, en wanneer de wijziging is aangevraagd en afgerond.Deze bestanden worden maandelijks door RVO aan Wageningen Social & Economic Research verstrekt.De Subsidie voor vestiging van jonge landbouwers is beschikbaar voor jonge landbouwers tussen 16 en 39 jaar.Voor deze studie is gekeken naar RVO-data van bedrijfsnummers van aanvragers die vanaf 1 januari 2023 een nieuw landbouwbedrijf zijn gestart. 2 In de Landbouwtelling wordt jaarlijks informatie verzameld over alle individuele agrarische bedrijven in Nederland die een Standaardopbrengst (SO) 3 hebben van minimaal 3.000 euro.4 Deze informatie over het bedrijf, gewassen, dieren en arbeidsinzet wordt verzameld door een standaardsurvey die bedrijven zelf invullen.In het geval van meerdere bedrijfshoofden wordt de Landbouwtelling door het oudste bedrijfshoofd ingevuld.Drie keer in de 10 jaar levert het CBS ook gegevens aan Eurostat en dan worden ook aanvullende vragen gesteld over onder andere verbredingsactiviteiten, opvolging en opleiding.In deze studie is gekeken naar data uit 2023, omdat dit het meest recente jaar is waarin deze extra vragen zijn gesteld.Kwalitatieve studie Het kwalitatieve deel van deze studie bestond uit bronnenonderzoek en semigestructureerde interviews.Dit is niet de eerste studie die gedaan is naar zij-instromers.Daarom zijn allereerst bestaande rapporten bestudeerd.Deze rapporten geven al een eerste inzicht in welke barrières en behoeften er al eerder geïdentificeerd zijn.Daarna zijn er acht mensen geïnterviewd die vanuit hun professionele rol samenwerken met of kennis hebben over zij-instromers.De lijst met geïnterviewden is samengesteld door de onderzoekers in samenspraak met de opdrachtgevers vanuit LVVN.De uiteindelijke keuze wie te interviewen is de verantwoordelijkheid van Wageningen Social & Economic Research.Om anonimiteit te garanderen, is er een nummer toegekend aan iedere geïnterviewde, zoals te zien in Tabel 1.2 Aanvragers hadden twee opties: 1) bedrijfsovername en 2) starters.In dit onderzoek hebben we alleen naar de tweede groep gekeken met het idee dat daar vooral de zij-instromers onder zouden vallen.Ten tijde van de uitvraag van deze subsidie was er nog geen definitie van 'starter' beschikbaar.Sinds 2025 is er wel een definitie van starter beschikbaar, die aangeeft dat starten het vestigen van een landbouwbedrijf is door een jonge landbouwer als bedrijfshoofd, anders dan door gedeeltelijke of volledige overname.Het is te verwachten dat hier in de toekomst zij-instromers onder vallen.Bij de optie 'overname' is het de verwachting ook veel familiaire overnames terug te vinden.3 De Standaardopbrengst omvat inkomsten gelinkt aan hectaren of aan dieren.Neveninkomsten worden niet meegerekend.4 De SO verschilt per soort dier en gewas.Ter vergelijking: één melkkoe heeft een SO van 3.820 euro, één melkgeit van 735 euro.Eén ha aan haver staat gelijk aan een SO van 1.630 euro en één ha consumptieaardappelen aan 8.620 euro SO.

Récupéré en direct depuis OpenAlex et désinversé. Les résumés ne sont pas conservés dans cette base de données : les index inversés représentent 8,6 Go des 9,3 Go de texte de la base, et le serveur dispose de 13 Go libres.