„Hún er náttúrlega kannski skrefi á undan þeim sem hún var með í leikskóla sem eru þar ennþá“ : val foreldra á fimm ára deild í sjálfstætt starfandi grunnskóla

Á undanförnum áratugum hefur gætt aukinnar markaðsvæðingar í íslenska menntakerfinu líkt og víða annarsstaðar. Það hefur meðal annars haft í för með sér að sjálfstætt starfandi skólum hefur fjölgað og möguleikar foreldra til að velja á milli skóla fyrir börnin sín hafa aukist. Þrátt fyrir þessa þróun hefur þessi vettvangur ekki verið rannsakaður mikið hér á landi, en erlendis hefur komið í ljós að opið skólaval foreldra virðist henta ákveðnum foreldrahópum og börnum þeirra betur en öðrum. Ýmsar afleiðingar hafa verið raktar til þessa og má sem dæmi um þær nefna félagslega aðgreiningu á milli skóla. Ritgerð þessi skýrir frá framkvæmd og niðurstöðum tilviksrannsóknar þar sem skoðað var það val foreldra að flytja börn sín úr hverfisleikskólum yfir í deild fyrir fimm ára börn í sjálfstætt starfandi grunnskóla á höfuðborgarsvæðinu. Skoðaðar voru ástæður þess að foreldrarnir tóku þessa ákvörðun og hvort og þá á hvaða hátt staða þeirra (t.d. fjárhags- og menntunarleg) hafði áhrif á valið. Markmiðið rannsóknarinnar var jafnframt að kanna hvort öll fimm ára börn hafi jafna möguleika á að stunda nám í hvaða skóla sem er á höfuðborgarsvæðinu líkt og lög gera ráð fyrir. Gagna var aflað með einstaklingsviðtölum við sjö mæður sem búa yfir þessari reynslu, með upplýsingaöflun af veraldarvefnum og með símaviðtölum og tölvupóstssamskiptum við starfsmenn sveitarfélaga á höfuðborgarsvæðinu. Í rannsókninni var stuðst við auðmagnskenningar Bourdieu. Flestar mæðurnar vildu að börnin þeirra fengjust við grunnskólamiðaðri viðfangsefni en stóðu til boða í leikskólunum. Þær töldu að það fengist með vali á fimm ára deildinni og hluti þeirra var þeirrar skoðunar að með námi þar gætu börnin því náð forskoti á jafnaldra sem héldu áfram í leikskólunum. Þá litu einhverjar þeirra svo á að í þeim skóla væri námsfriður meiri en í skólum í almenna skólakerfinu. Í rannsókninni komu fram vísbendingar um að menningar- og félagsauður mæðranna hefði haft áhrif á val þeirra, en það ásamt fjárhagsauði eru þættir sem rannsóknir hafa sýnt fram á að geti valdið aðgreiningu í skólakerfinu á milli hærri og lægri stétta. Áhrif fjárhagsauðs var aftur á móti ekki hægt að greina með afgerandi hætti, en þó þykir ljóst að námi barnanna í fimm ára deildinni hefur fylgt eitthvað meiri kostnaður og fyrirhöfn en ef þau hefðu haldið áfram í hverfisleikskólunum. Við kortlagningu á skólavalsvettvangi fimm ára barna á höfuðborgarsvæðinu kom meðal annars í ljós að sveitarfélögin þar hafa töluvert frelsi til þess að móta innritunar- og gjaldtökureglur vegna leikskóla og er mismunandi hvernig þar er tekið tillit til félagslegrar stöðu foreldra og barna þeirra.

Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.