Korte ketens in de visserij : Een verkenning van bestaande initiatieven, lessen en kansen

Binnen de visserij is het aanbod en inzicht in korteketeninitiatieven tot op heden beperkt en gefragmenteerd, waardoor systematisch leren en mogelijkheden tot opschalen uitblijven.Deze nulmeting inventariseert bestaande en eerdere korteketeninitiatieven in Nederland en het buitenland, analyseert de geleerde lessen en schetst kansen voor de Nederlandse visserijsector.Hiermee is een kennisbasis gelegd voor gerichte vervolgonderzoeken.Onder andere in het kader van het Programma Praktijkkennis voor Voedsel en Groen (PVG) vanuit NWO-SIA (z.d.) en de subsidieregeling Vernieuwingen in de visserij-en aquacultuurketen vanuit het EMFAF (RVO, 2025) wordt gewerkt aan het versterken van toekomstbestendige bedrijfsmodellen in de Nederlandse visserij.Het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) heeft behoefte aan beter inzicht in de rol en potentie van korte ketens binnen de Nederlandse visserijsector.Specifiek is er vraag naar een overzicht van bestaande en eerdere initiatieven, de geleerde lessen en mogelijke aanknopingspunten met ontwikkelingen in andere sectoren zoals de landbouw.Binnen het Onderzoeksprogramma Transitie Visserij (OPTV) is het thema korte ketens benoemd als relevant voor toekomstbestendige bedrijfsmodellen.Omdat een actueel en systematisch overzicht ontbreekt, is in overleg met Regieorgaan SIA besloten een verkennende Kennisdesk-studie als een soort van eerste startpunt of noem het nulmeting uit te voeren.Deze factsheet bundelt de beschikbare kennis over korte ketens in de visserij en brengt kansen en leemtes in kaart.Ze vormt het resultaat van deze studie.Het uiteindelijke doel is aanbevelingen te geven voor vervolgonderzoek, richting het nationaal visserijbeleid en de visserijsector zelf om het verdienvermogen van de visserij te kunnen versterken. . Samenvatting S1. KernvraagDeze deskstudie heeft tot doel om de lessen en kansen van korteketeninitiatieven voor de visserij inzichtelijk te maken, waarbij er antwoord wordt gegeven op de volgende vragen:1. Welke korteketeninitiatieven in de visserij zijn er in Nederland (geweest)?2. Welke korteketeninitiatieven in de visserij zijn er in het buitenland (geweest)?3. Wat kunnen we leren van eerder opgezette korteketeninitiatieven in de visserij?Waar liggen kansen? 4. Wat kunnen we leren van korteketeninitiatieven in andere sectoren in Nederland? 5. Waar liggen nog verdere vragen voor vervolgonderzoek vanuit NWO-SIA? S2. KernboodschapDe deskstudie toont aan dat korteketeninitiatieven in de Nederlandse visserij volop kansen bieden (tabel 1). Tabel 1 Kansen voor korte ketens in de visserijKansen Toelichting Versterking van de verbinding tussen visser en consument Directe verkoop, storytelling en transparantie vergroten waardeperceptie en consumentenbinding. Verminderen van de afgelegde voedselkilomters (foodmiles)Afgelegde transportkilometers zeggen niet alles over de voetafdruk maar het contrasteert wanneer lokaal geproduceerde visserij-en landbouwproducten nauwelijks benut worden, terwijl producten van ver weg wel voor consumptie worden ingevoerd. Meer eigenaarschap, zeggenschap en daarmee uniciteitMeer regie over de wijze van promotie, afzet en toegevoegde waarde van producten en diensten plus meer uniciteit (uit de anonieme bulk) vergeleken met grootschalige volumeverkoop van bulkgoederen dankzij decommodificatie 1 . StorytellingKorte ketens bieden kans om het authentieke verhaal van de visserij en de vis te vertellen, in tegenstelling tot vaak langere exportgerichte ketens die met branding (sterke merken) de producten onderscheidend maken, maar vaak losstaand van de visser.Samenwerking in ketens en netwerken Bundeling van volumes, logistiek en marketing verbetert efficintie en marktmacht. Innovatie met digitalisering en duurzame technologienDatahubs, slimme sensoren en duurzame schepen kunnen ketens transparanter en efficinter maken.Direct marktonderzoek Door rechtstreeks contact is het mogelijk direct marktonderzoek te doen naar wensen en behoeften van consumenten.Nieuwe afzetkanalen Horeca, online verkoop, boerenmarkten en franchise-restaurants bieden niches en diversificatie in afzet. Integratie in regionale voedselsystemenHerwaardering van lokale cultuur en waarden, vooral in havensteden, versterkt regionale korte ketens.Gebruik van Europese en nationale subsidies Farm-2-Form, Horizon calls en andere subsidies ondersteunen ketensamenwerking en verduurzaming. Claims en labelling als marketingtoolsTransparantie en duurzaamheidslabels (zoals MSC ecolabel) creren exclusiviteit en vertrouwen bij consumenten.1 Decommodificatie in deze context is het tegenovergestelde van het Engelse woord 'commodification'.Commodificatie is het economische principe van marktwerking waarbij goederen gewaardeerd worden door optimale efficintie van vraag en aanbod vanuit kosten en baten.Decommodificatie is de verschuiving van 'commoditeiten'/handelswaren naar goederen waarbij sociaal en omgevingswelzijn centraal staan binnen community-gebaseerde voedselsystemen, in plaats van efficintie vanuit een kapitalistisch perspectief. Definitie korte ketenVolgens Venema et al. (2021a) wordt in de Landbouwtelling de korte keten, in lijn met die binnen de EU (Europese Parlement, 2016), gedefinieerd als 'geen of maximaal n tussenschakel tussen producent en consument'.Dit betekent dat producten direct of via n tussenpartij aan de consument worden geleverd.Bij geen tussenschakel betreft het rechtstreekse verkoopvormen zoals directe (vis)verkoop vanaf boord of geleverd aan huis, markten, webwinkels of levering aan consumentencollectieven. Bij n tussenschakel gaat het om distributeurs, handelaren (bijvoorbeeld viswinkels of markthandel) of verwerkers (zoals horeca of visrokerijen).In feite gaat het eerder om samenwerking dan een beperkt aantal marktdeelnemers, zodat boeren en vissers niet individueel zijn overgeleverd aan de prijsconcurrentie op de wereldmarkt.Het gaat om nauwe banden tussen producenten, verwerkers en consumenten en lokale economische ontwikkeling (NRC, 2021).De korte keten of anders gezegd verkorte keten is niet een doel maar een middel (Rabobank, 2022).In de literatuur en interviews worden naast kansen ook meerdere knelpunten en uitdagingen genoemd.De geleerde lessen zijn opgesomd in tabel 2, waarin knelpunten van vooral gestopte korteketeninitiatieven in de visserii naar voren komen.In tabel 3 worden de uitdagingen samengevat. Tabel 2 Enkele geleerde lessen uit korteketeninitiatieven in de visserijGeleerde les Toelichting Schaal en logistiek zijn cruciaal Kleine volumes en afwijkende stromen maken logistiek duur en complex; samenwerking in hubs en ketenregie is nodig.Voor kotters die gemiddeld 15 tot 30 ton verse vis per week aanlanden blijkt het moeilijk te zijn om een groot deel daarvan via korte of lokale ketens af te zetten buiten de gangbare lange exportgerichte keten.Zelfs kleinschalige korteketeninitiatieven zoals visboxen of online webshops kennen de uitdaging van een rendabele transport en logistiek bij kleine en een (te) gering aantal bestellingen Gemak en gebrek kennis bij bereiding Veel consumenten in Nederland willen gemak doordat er nauwelijks tot geen kennis en bereidheid is tot het zelf verwerken en bereiden van verse vis, in tegenstelling tot veel Zuid-Europese landen of andere internationale voorbeelden. Diversificatie van afzetkanalenAfhankelijkheid van n afzetkanaal is risicovol; combinaties van horeca, directe verkoop, online en markten helpen.Vertrouwen en netwerkopbouw is tijdrovend maar essentieel Vertrouwensrelaties tussen vissers, afnemers, overheid en experts zijn de basis voor succesvolle ketens.Vraaggestuurde ontwikkeling werkt beter dan aanbodgedreven Start bij klantbehoeften en bouw daarna het concept, in plaats van alleen aanbod te pushen. Verhaal en marketing zijn doorslaggevendAuthentieke verhalen over herkomst, duurzaamheid en kwaliteit vergroten koopbereidheid bij consumenten.Opschaling is uitdagend door onvoorspelbaarheid visserij Variabele vangsten bemoeilijken consistente levering en groei van korte ketens. Kennis en competenties ontbreken vaakVissers missen vaak ondernemersvaardigheden en ervaring met logistiek, wetgeving, marketing en retail, die essentieel zijn voor succesvolle korte ketens.Hoge investerings-en kosten faciliteiten (onder andere vanuit hygine-en voedselveiligheidseisen)Verse vis vereist strengere eisen en investeringen, wat een barrire kan vormen.Ketenproblemen zijn systemisch en vragen om grootschalige samenwerking Problemen in de keten zijn niet op te lossen met losse producten, maar vereisen samenwerking over de hele keten.Zo waren er initiatieven van vissers die vastliepen op de afhankelijkheid van lokale derde partijen zoals garnalenpelmachines.Directe relatie tussen visser en consument essentieel Vooral bij lokale en seizoensgebonden producten draagt dit bij aan succes.Samenwerking kost tijd en vereist vertrouwen Vertrouwen tussen partijen met verschillende belangen en taal is essentieel, samenwerking ontwikkelt zich langzaam.

Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.