Stokvishandel tussen de Republiek, Newfoundland en het Middellandse-Zeegebied (1590-1670)

In 2005 ontving Maarten Heerlien op de na¬ jaarsvergadering van de Nederlandse Vereni¬ ging voor Zeegeschiedenis de J.R. Bruijn scrip¬ tieprijs.De jury prees de aan de Rijksuni¬ versiteit Groningen geschreven scriptie als "een schoolvoorbeeld van een systematisch op¬ gezet historisch onderzoek, dat met behulp van een in feite zeer beperkte hoeveelheid bronnenmateriaal een boeiend stuk economi¬ sche geschiedenis weer tot leven wekt."De re¬ dactie van dit tijdschrift vroeg Heerlien zijn scriptie te bewerken tot een artikel, zodat ook de lezers inzicht krijgen in de Nederlandse be¬ moeienis met de stokvishandel op Newfound¬ land in met name de eerste helft van de zeven¬ tiende eeuw.De onderwerpen van de andere twee artikelen in dit nummer bestrijken de achttiende eeuw.Bij zijn onderzoek naar de smokkelhandel op West-Afrika stuitte Ruud Paesie op tot nu toe onbe¬ kende archiefstukken over de uitrusting van de expeditievloot van Jacob Roggeveen.Het artikel, maar zeker ook de bijlagen, geven een fraai beeld over de uitrusting van een achttiendeeeuwse ontdekkingsreis.Chris Nierstrasz ten slotte werpt een nieuw licht op de houding van de VOC ten opzichte van privé-handel.Dat er ook op het gebied van de VOC nog wel het een en ander aan vernieuwend onderzoek valt te doen, maakt Nierstrasz duidelijk in zijn oproep tot onderzoek naar de privé-handel van VOCdienaren per handelsgebied, per product en per sociëteit.In dit nummer van het Tijdschrift voor Zeege¬ schiedenis vindt u uiteraard ook weer de gebrui¬ kelijke boekenrubrieken en de bibliografie.Ditmaal ook een 'in memoriam' voor de heer Roosegaarde Bisschop, oud-penningmeester van de Vereniging, die op 11 juni jongstleden overleed.Bijdragen Stokvishandel tussen de Republiek, Newfoundland en het Middellandse-Zeegebied (1590-1670) Maarten Heerlien In 1497 ontdekte John Cabot, die in opdracht van de Engelse Kroon een Noordwestelijke doorvaart naar Azië zocht, per toeval New¬ foundland.Aanvankelijk ontstond er na Cabots terugkeer weinig enthousiasme voor dit onher¬ bergzame en onvruchtbare eiland.De andere toevallige ontdekking die Cabot tijdens zijn tocht van 1497 deed, maakte heel wat meer in¬ druk.De van oorsprong Venetiaanse ontdek¬ kingsreiziger was in de wateren rondom New¬ foundland op 's werelds grootste populatie Atlantische kabeljauw gestuit.Berichten over deze ontdekking logen er niet om.Een veelge¬ bruikt en tekenend citaat over dit onderwerp komt uit een brief die Raimondo di Concino op 18 december 1497 vanuit Londen schreef aan de hertog van Milaan: "... De zee zit daar boorde¬ vol met vis die behalve met netten ook met door stenen verzwaarde manden uit het water kan worden gehaald ..."2 Een jaarlijkse uittocht van vissersvloten van Europa naar de kusten van Newfoundland was het gevolg.Tot 1540 maak¬ ten voornamelijk Franse vissers de overtocht, in de tweede helft van de zestiende eeuw ook Spaanse en Portugese vloten en vooral vissers uit het zuidwesten van Engeland.In 1578 maakte Anthony Parkhurst in een brief aan Ri¬ chard Hakluyt melding van zo'n 350 vissersbo¬ ten in de wateren rondom Newfoundland: 150 Franse, 100 Spaanse, 50 Portugese en 50 Engel¬ se.3In de daarop volgende honderd jaar namen de aantallen Spaanse en Portugese Newfoundlandvissers weliswaar drastisch af, maar de Franse en Engelse vloten bleven groeien.Tekenen van Nederlandse kabeljauwvissers bij Newfoundland zijn er praktisch niet.Vis¬ sers uit de Republiek richtten zich primair op de grote visserij -de haringvangst.Nederland¬ se ondernemers hebben wel een andere rol ge¬ speeld in de vroegmoderne Europese Newfoundlandvisserij, namelijk die van vishande¬ laars en vistransporteurs.De op de kusten van Newfoundland geproduceerde stokvis en ge¬ zouten kabeljauw werd onder andere door kooplieden uit de Republiek opgekocht en ge¬ transporteerd naar Europese havens.Deze handelswaar was niet bestemd voor de markt in de Republiek -die werd met stokvis bevoor¬ raad vanuit Bergen in Noorwegen.De voor de kusten van Newfoundland ingekochte vis werd vrijwel uitsluitend naar havens in het Middellandse-Zeegebied gebracht.Van de opbrengst werden daar Zuid-Europese voedingsmiddelen en luxeartikelen ingekocht, bestemd voor de Amsterdamse stapelmarkt, en ook zout voor de Nederlandse visserij.Over de rol van kooplieden uit de Republiek in de kabeljauwvisserij is maar weinig terug te vinden in de historiografie.Het onderwerp is globaal besproken door enkele Canadese his¬ torici, waaronder Harold Innis in zijn vandaag de dag nog steeds befaamde The cod jisheries (1940).Innis besteedt slechts één alinea aan het aandeel van de Republiek in de handel; hij wijdt daarin uit over maatregelen van Engeland om de ondernemers uit de Republiek tegen te werken.4Andere auteurs komen niet veel ver¬ der en de mededelingen die zij doen, berusten vaak op gepubliceerde, meest Engelse bron¬ nen.Dit laatste geldt ook voor het enige werk over het onderwerp met een enigszins respec¬ tabele omvang, de masterscriptie van Dicky Glerum-Laurentius, een Nederlander die in i960 aan de Memorial University of New¬ foundland in St. John's studeerde.5De Canade¬ se historicus Jan Kupp baseerde zich als eerste Maarten Heerlien / Stokvishandel

Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.