TÜTÜN KONTROL PROGRAMI ÖRNEĞİ ÜZERİNDEN İSTANBUL’DA SAĞLIKTA SEKTÖRLER ARASI İŞBİRLİĞİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Giris ve Amac: Son yillarda saglik politikalari alaninda “her politikada saglik” kavramina sik rastlamaktayiz. Bu kavram sagligin her sektor ve her asamada karar vericilerin gundeminde olmasi, dolayisiyla tum politikalarin saglik suzgecinden gecmesi gerektigini vurgulayan saglikli toplum politikalari yaklasimina dayanmakta, kokenini Alma-Ata ve Ottawa Bildirgelerinden almaktadir. Turkiye’de de Saglik Bakanligi stratejik planlarinda sektorler arasi isbirliginin onemle vurgulandigi gorulmektedir. Bu surecte halk sagligi profesyonellerinin liderlik rolu ustlenmesi, en uygun ve islevsel isbirligi mekanizmalarinin gelistirilmesi konusunda bilgi uretmesi gerekmektedir. Bu calismanin amaci, Istanbul’da yurutulen tutunle mucadele calismalari uzerinden, saglik sektoru ve diger sektorler arasinda surdurulmekte olan isbirligi sureclerini degerlendirmektir. Arastirmada tutun kontrol programinin secilmesinin nedeni, ulkemizde cok sektorlu calisma alanina uygun ornek olusturmasi ve tutun bagimliliginin ulkemizin en onemli ve onlenebilir halk sagligi sorunlarindan biri olmasidir. Gerec ve Yontem: Nisan 2015-Nisan 2016 doneminde gerceklestirilen arastirma, Istanbul Tip Fakultesi Etik Kurulu’nca onaylanmis, Istanbul Halk Sagligi Mudurlugu’yle imzalanan protokol hukumleri cercevesinde yurutulmustur. Calisma kapsaminda Istanbul’da Ulusal Tutun Kontrol Programi dogrultusunda gerceklestirilen il-ilce tutun kurullarinin faaliyetleri ve tutun denetim calismalari irdelenmistir. Surecin cok bilesenli ve cok katmanli yapisini daha iyi analiz edebilmek icin nicel ve nitel yontemlerin bir arada kullanildigi karma arastirma deseni tercih edilmistir. Arastirmanin nicel verileri tam sayim metodu kullanilarak yonetim duzeyinde 30, denetim duzeyinde 70 katilimciya arastirmacilar tarafindan hazirlanan yonetim ve denetim anketleri uygulanarak toplanmistir. Nitel arastirma verileri de amacli orneklem tipleri icerisinden iradi (yargisal) orneklem metodu kullanilarak secilen, yonetim duzeyinde 8, denetim duzeyinde 9 katilimciyla derinlemesine gorusme teknigi ile toplanmistir. Bu gorusmeler yari yapilandirilmis gorusme kilavuzlariyla gerceklestirilmistir.  Yine nitel yontemler kapsaminda arastirmacilardan biri 3 adet Il Tutun Kurulu toplantisina katilarak, hazirlanan gozlem formu esliginde katilimsiz gozlem teknigi ile toplanti sureci hakkinda veri toplanmistir. Elde edilen nicel verilerin analizinde, tanimlayici istatistiklerin yani sira, verilerin istatistiki karsilastirilmasinda, Mann-Whitney U testi ve Kruskal-Wallis Varyans Analizi; kategorik veriler icin Ki-Kare ve Fisher Exact testi kullanilmistir. Korelasyon analizlerinde  Spearman Korelasyon Analizi uygulanmistir. Nitel verilerin analizinde ise, derinlemesine gorusmelere ait ses kayitlarinin cozumlenmis, anlam birimleri ve bu birimlerle iliskili kod ve temalar olusturulmustur. Bu temalar dogrultusunda, verilerin ozgun bicimlerine sadik kalinarak ve katilimcilarin soylediklerinden dogrudan alintilar yaparak tanimlayici bir analiz yapilmasini mumkun kilan “betimsel analiz” ve “icerik analizi” yontemleri kullanilmistir. Bulgular: Arastirmanin katilimcilari Tutun Kontrol Programinin sektorler arasi duzeyde bir isbirligi gerektirdigini, ancak salt denetim etkinliklerine odaklanan yaklasimin yeterli olmadigini ifade etmislerdir(%87, N=100). Yine katilimcilarin rol tanimlarinin iyi yapilmasina ihtiyac duyulduguna, kurumlar arasindaki isbirliginin guclendirilmesi gerektigine vurgu yapmislardir(%54, N=100). “…Kurullar, sirf kurulsun diye ve toplansin dagilsin diye kurulmus bir sey daha cok; bir gorev tanimi yok; hedef sunumu yok; il tutun kurulu ne is yapar bircok uye bilmiyordur bile… Toplantilar hep ayni sekilde gidiyor; denetimler sunuluyor; kuskusuz bunlar tutunle mucadelenin onemli bir parcasi ama kuruldan beklenen sadece bu degil; tam da bu noktada, kuruldan ne beklendiginin de bir tanimi yok…”(K8, K, 50, Sivil Toplum Kurulusu) Denetim etkinlikleri duzeyinde lojistik ve personel eksikligine iliskin sorunlar dile getirilmis, bunlarin ancak paydas kurumlarin gerekli rol ve sorumluluklarini yerine getirmeleriyle cozulebilecegi ifade edilmistir. “…bu isler soyle; kaymakam bey hassas ise, agirligini koyuyor, diger uyeleri, iste emniyetti, belediyeydi, o sekilde hani isbirligine zorluyor diyelim…”(K7, K, 50, Kamu Saglik Kurumu) Sonuc ve Oneriler: Arastirma bulgulari butun olarak degerlendirildiginde; tutun kontrol calismalarinin daha cok saglik sektoru tarafindan yurutuldugu; diger sektorlerin ise yeterli duzeyde katki saglayamadigi anlasilmaktadir. Saglikta sektorler arasi isbirligi konusunda atilan adimlarin degerli oldugu vurgulanmakla birlikte, isbirligini etkileyen dinamiklerde sorunlar oldugu; temelde bu sorunlarin liderlik, isbirligi mekanizmalari, mevzuat, kaynaklar ve degerlendirme konularindaki eksikliklerle iliskili oldugu sonucuna ulasilmistir. Bu sorunlara yonelik cozumlerse, uluslararasi ve ulusal deneyimler isiginda gelistirilebilir. Anahtar Kelimeler: Sektorler arasi isbirligi, saglikli toplum politikalari, tutun kontrolu, sagligi gelistirme, her politikada saglik

Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.