Chrzty szlacheckie w parafii Luzino w drugiej połowie XVIII wieku
Bibliographic record
Abstract
Słowa kluczowe: demografi a staropolska, rodzina drobnoszlachecka, nowożytność, Kaszuby, genealogia, drobna szlachta, rejestracja metrykalna, staropolskie metryki chrztów Praca ta stanowi kontynuację badań nad genealogią i demografi ą kaszubskiej rodziny drobnoszlacheckiej w dobie nowożytnej.Zapoczątkowała ją opublikowana wcześniej analiza ślubów szlacheckich z parafi i luzińskiej 1 .Opracowanie i szczegółowa analiza źródeł metrykalnych dzięki wychwyceniu wszelkich informacji dotyczących osób nobilitowanych ma ułatwić rekonstrukcję rodzin szlacheckich dawnego powiatu puckiego i mirachowskiego, dać pogląd na ich funkcjonowanie, wzajemne relacje i obyczajowość poszczególnych rodzin, a przede wszystkim umożliwić prześledzenie procesów demografi c znych zachodzących w tej grupie społecznej.Zapisy metrykalne dokumentujące egzystencję poszczególnych jednostek służyły pierwotnie celom administracyjnym.W ten sposób ewidencjonowano i poddawano kontroli najważniejsze momenty życia chrześcijanina, to jest sakrament chrztu, małżeństwa oraz śmierć.Mimo że źródła te stanowią bogaty materiał niezbędny do obserwacji przemian demografi c znych, a także zawierają cenne informacje użyteczne w badaniach onomastyczno-historycznych, stopień ich wykorzystania jest ciągle stosunkowo niski 2 .Ter min "metryka", pochodzący od łacińskiego słowa metricula oznaczającego spis, regest, katalog 3 , w przeszłości najczęściej stosowany był w nomenklaturze sądowniczo-kancelaryjnej jako określenie kościelnych i świeckich spisów urzędowych, ksiąg wpisów (np.Metrica Regni Poloniae), inwentarzy i innych tego 1 Anna Stachows a-Krzy an ows a, Małżeństwa szlacheckie w parafi i Luzino w latach 1670-1797 w świetle ksiąg metrykalnych (przyczynek do dziejów szlachty kaszubskiej), Zapiski Historyczne, t. 79: 2014, z. 3, s.115-140.2 Radosław Kotec i, Rejestracja metrykalna wiernych w świetle potrydenckiego ustawodawstwa Kościoła Katolickiego (ze szczególnym uwzględnieniem prawodawstwa diecezji Chełmińskiej, Gnieźnieńskiej, Płockiej i Włocławskiej), Nasza Przeszłość, t. 112: 2009, s. 136-137.3 Karolina Korenda, Chrzty w parafi i Pszczew w latach 1632-1667, Rocznik Lubuski, t. 27: 2001, cz. 2, s. 66.Anna Stachowska-Krzyżankowska [490] www.zapiskihistoryczne.pl typu wykazów 4 .Genezę rejestracji metrykalnej, w takim znaczeniu, w jakim rozumiemy ją współcześnie, upatruje się we wczesnochrześcijańskich katalogach ochrzczonych i katechumenów, a także w spisach zmarłych.Zwyczaj ewidencji wiernych został jednak przez Kościół dość wcześnie zarzucony.W Europie Zachodniej do prowadzenia zapisów metrykalnych powrócono w pierwszej połowie XIV w.Za najstarszą uważa się rejestrację chrztów z włoskiego Arezzo z 1314 r., a także z Cremony (1369) i Sieny (1379).Równie stare są metrykalia niektórych parafi i niemieckich (Rheine (1345), Münster (1403), Endersdorf ( 1415)).Za najstarszą we Francji przyjmuje się rejestrację metrykalną parafi i Givry (Saône-et--Loire), w której zachowały się księgi pogrzebów od 1334 r. i ślubów od 1336 r. 5 Z połowy XV w. pochodzi pierwsza wzmianka używająca na ziemiach polskich terminu "metryka" w stosunku do spisów nupturientów 6 .W 1459 r. w statutach biskupa Tomasza Strzępińskiego zawarto przepisy dotyczące prowadzenia rejestru nowożeńców w parafi ach diecezji krakowskiej 7 .W Polsce najstarsze zachowane katolickie źródła metrykalne pochodzą właśnie z terenu Małopolski i są to księgi ślubów z krakowskiego kościoła Najświętszej Marii Panny (od 1548 r.) oraz metrykalia parafi i w Bochni (od 1559 r.) 8 .Obowiązek powszechnej rejestracji chrztów i małżeństw w Kościele katolickim wprowadził dopiero sobór trydencki w listopadzie 1563 r., nakazując plebanom staranne prowadzenie i przechowywanie ksiąg metrykalnych.W Polsce do końca lat siedemdziesiątych XVI w. potwierdzały ten obowiązek synody zwoływane w poszczególnych diecezjach.Synod piotrkowski, który rozciągnął obowiązek prowadzenia rejestracji metrykalnej na całą Rzeczpospolitą, nakazał dodatkowo prowadzenie ksiąg bierzmowanych, przystępujących do komunii wielkanocnej oraz tzw.status animarum.Nakaz prowadzenia ksiąg zmarłych wprowadził dopiero w 1614 r.Rytuał rzymski (a w Polsce Rytuał Piotrkowski w 1631 r.) 9 .Osobną kwestią pozostaje rzetelność i jakość prowadzenia rejestracji metrykalnej, na którą wpływ miało wiele czynników, w tym osobiste cechy poszczególnych duszpasterzy, ich kwalifi kacje i wykształcenie 10 .Sytuacja polityczna, w jakiej znalazła się Rzeczpospolita w epoce nowożytnej, liczne wojny i epidemie, nie sprzyjały regularnemu i rzetelnemu prowadzeniu metryk, do czego nawoływały duchowieństwo parafi alne kolejne synody i listy pasterskie zarówno w XVII, jak i w XVIII w.W efekcie rzeczywiste prowadzenie zapisów ochrzczonych, zaślubionych i zmarłych upowszechniło się na terenach polskich dopiero w pierwszej połowie XVIII w.
Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.
How this classification was reachedexpand
Full frame machine prediction
Teacher imitationNot calibrated prevalence, not ground truth. Human validation pending. The Gemma side is a direct model label for every work in the frame, read from the title-only record. The Codex side is a classifier learned from the 10,348 direct Codex labels and calibrated to design-weighted sample rates; fields without enough sample support carry no Codex call. Candidate is the union of the two sides; consensus is their intersection. These outputs are machine_predicted_unvalidated and are not human labels.
Distilled classifier scores by category (both heads)
| Category | Codex | Gemma |
|---|---|---|
| Metaresearch | 0.001 | 0.001 |
| Meta-epidemiology (narrow) | 0.000 | 0.000 |
| Meta-epidemiology (broad) | 0.000 | 0.000 |
| Bibliometrics | 0.002 | 0.003 |
| Science and technology studies | 0.003 | 0.005 |
| Scholarly communication | 0.006 | 0.003 |
| Open science | 0.000 | 0.002 |
| Research integrity | 0.001 | 0.003 |
| Insufficient payload (model declined to judge) | 0.005 | 0.001 |
Machine scores (provisional)
The two teacher heads of the student model, read on this work. A score orders the frame for review; it never asserts a category, and the validation status ships verbatim with every row.
Baseline scores from an immature model (maturity gate not passed, 7 training rounds). Scores rank; they never assert a category.
score_only:v0-immature-baseline · verbatim from the scoring run: score_only means the number may rank works, and no category label ships from itClassification
machine, unvalidatedMachine predicted; a candidate call from one source (direct Gemma or distilled Codex), not a consensus.
How this classification was reached, model by model and score by score, is at the end of the page under "How this classification was reached".