Grjótkrabbi (Cancer irroratus) við Ísland: uppruni og lirfuþroskun með samanburði við bogkrabba (Carcinus maenas) og trjónukrabba (Hyas araneus)

Með auknum skipaferðum hefur flutningur sjávarlífvera á milli hafsvæða aukist mikið og \ner nú orðinn að miklu umhverfis- og efnahagslegu vandamáli á heimsvísu. Við Ísland hafa \nnokkrar nýjar tegundir sem taldar eru hafa borist hingað af mannavöldum fundist á \nsíðastliðnum áratugum. Ein þeirra er norður-ameríski grjótkrabbinn (Cancer irroratus). \nGrjótkrabbi er tiltölulega stórvaxinn tífætla (Decapoda) sem getur orðið allt að 15 cm á \nskjaldarbreidd. Tegundin fannst fyrst hér við land í Hvalfirði árið 2006, en fyrir þann tíma \nvar útbreiðsla hans aðeins þekkt við austurströnd N-Ameríku, frá Labrador til Suður- \nKarólínu. Ísland er því nyrsti þekkti fundarstaður krabbans til þessa. Talið er líklegast að \ntegundin hafi borist hingað til lands á lirfustigi í kjölfestuvatni skipa. \nRannsóknirnar hófust árið 2007 en þá voru svifsýni tekin á þremur svæðum við landið, þ.e. \ní Hvalfirði og Faxaflóa, í Álftafirði í Ísafjarðardjúpi og í Eyjafirði. Árið 2008 var sýnum \nfrá Patreksfirði og Tálknafirði bætt við. Svifsýni voru tekin mánaðarlega með Bongóháfi á \nnokkrum stöðvum á hverju svæði, frá mars til nóvember. Samhliða greiningu á \ngrjótkrabbalirfum í Hvalfirði og Faxaflóa voru bogkrabba- (Carcinus maenas) og \ntrjónukrabbalirfur (Hyas spp.) greindar til lirfustiga. Árin 2007 og 2008 voru gildruveiðar \neinnig stundaðar á fullorðnum einstaklingum, á tímabilinu frá apríl til október, í Hvalfirði, \nKollafirði, Skerjafirði og Faxaflóa. \nFullorðnir grjótkrabbar reyndust algengir í Hvalfirði. Af þeim 1059 kröbbum sem alls \nveiddust voru aðeins 148 kvendýr (14%), en tíðni kvendýra var alltaf lág í afla. Kvendýr \nmeð egg veiddust á tímabilinu frá júní til ágúst. Lirfur grjótkrabbans hafa nú fundist í \ntöluverðu magni í Hvalfirði og innanverðum Faxaflóa. Þéttleiki lirfa var lágur framan af \nsumri, náði hámarki í júlí en eftir það minnkaði hann er leið á haustið. Lirfur fundust \neinnig í svifsýnum frá Patreksfirði og því virðist krabbinn vera að breiðast út til Vestfjarða, \nþó enn sé á huldu hvort lirfum þar takist að þroskast í fullorðna einstaklinga. \nSýnum frá Íslandi og þremur stöðum í N-Ameríku (Nýfundnalandi, Halifax og New \nBrunswick) var safnað til að athuga uppruna íslenska stofnsins og til að meta hvort hann \nhafi gengið í gegnum flöskuháls í landnáminu. Niðurstöðurnar sýna að um þónokkurn \nbreytileika er að ræða í hvatbera-DNA meðal íslensku landnemanna, hann virðist þó vera \nminni (þó ómarktækt) en í N-Ameríku. Tíðni hvatberaarfgerða íslensku krabbanna er \nfrábrugðin tíðni gerða í New Brunswick en ómarktækt frábrugðin stofnunum við bæði \nHalifax og Nýfundnaland. Vísbendingar eru um að íslenski stofninn hafi gengið í gegnum \nflöskuháls en stofnarnir í N-Ameríku virðast frekar vera í jafnvægi, eða gengið í gegnum \nflöskuháls fyrir þónokkru síðan. Hár breytileiki og vaxtarhraði íslenska stofnsins gefa til \nkynna að hann sé lífvænlegur og geti þrifist vel við Ísland.

Fetched live from OpenAlex and de-inverted. Abstracts are not stored in this database: the inverted indexes are 8.6 GB of the frame’s 9.3 GB of text, and the host has 13 GB free.